Üç suçlu aynı suça katılmaktan yargılanmaktadır. Suçu an ağır olan giyotinle idam edilecektir.
Üç suçludan biri olan A, avukatından şu cevabı alır.
– Bildiğim bir şey varsa B ye ölüm cezası verilmeyecektir. C nin B den daha ağır bir suç işlediği kesin. Senin dosyan ise henüz incelenmedi.
Ölüm cezasına çarptırılan bir adama son sözü sorulmazdan önce şöyle deniliyor.
“Son sözünü yalan söylersen asılarak, doğru söylersen kesilerek öleceksin.”
Bu adamın kurtulma şansı olduğuna göre ölüm cezasından kurtulmak için ne söylemelidir?
TRT Okulda yayınlanan, Matematiğin uyanışından günümüze kadar olan gelişimlerini, matematiksel gelişmeleri, ünlü matematikçilerin hayatlarını belgesel tadında anlatan Matematik Hikayelerini çok beğeneceğinizi umuyoruz.
Matematik hikayelerinin yayınlanan bölümlerini aşağıda bulabilirsiniz.
SONRAKİ, ÖNCEKİ tuşlarıyla videolar arasında geçiş yapabilirsiniz.
Matematiğin uyanışından günümüze kadar olan gelişim izleri…
”Sayıların Babası” Pisagor’un, müziğin temelindeki matematiği buluş serüveni ve matematik dünyasındaki tüm önemli keşifleri…
Öklid’in hayatı ve olağanüstü geometri yolculuğu…
Fizikle matematiği daima başarıyla harmanlayan Arşimet’in, Suyun kaldırma kuvvetinden pi sayısına kadar matematiğe çağ atlatan buluşları ve tüm buluşlarının bilinmeyen serüvenleri…
Doğu bilim dünyasının en büyük keşiflerine imza atan büyük bilgin El Harezmî’nin, Cebir ve Sıfır üzerine yaptığı olağanüstü çalışmaları ve İslam medeniyetinin ilim merkezi olan bilgelik evi…
Altın Oran, Fibonacci Serisi ve Tavşan Problemi ile bilim dünyasında devrim yaratan Leonardo Fibonacci’nin buluşlarının öyküsü…
Sayıların ötesine dokunmuş amatör bir prens olarak kabul edilen Pierre de Fermat’ın, matematiği sonsuza taşıyan buluşlarının öyküsü ve olağanüstü bilimsel düşünceleri…
Matematiğin prensi olarak bilinen Carl Friedrich Gauss’un Sayılar kuramından mekanik, olasılık ve astronomiye kadar uzanan bilim serüveni ve ardında bıraktığı sırlarla dolu teorilerinin keşifleri…
Tüm zamanları etkileyen bir dahi olarak kabul edilen, yer çekimi kavramının yanı sıra sonsuz küçükler hesabını bularak adını tarihe yazdıran Isaac Newton’un öyküsü…
19 Oca 2014 tarihinde yayınlandı Bilim insanları tarafından harika çocuk olarak adlandırılan Fransız Matematikçi Pascal, çağının en büyük Matematik alimlerinden biri olmasının yanı sıra ilk rakamsal hesap makinesinin de mucidi oldu. Pascal üçgeninin mucidi Blaise Pascal’ın öyküsü…
17. yy bilimsel devriminin öncülerinden olan, dünyanın güneş etrafında döndüğünü iddia eden Galileo Galilei’nin öyküsü…
Ünlü rubailerinin yanı sıra astronomi, geometri ve matematikte yaptığı buluşlarla adını tarihe yazdıran Horasan’ın yıldızı Ömer Hayyam’ın öyküsü…
Bilim dünyasının önemli düşünürlerinden olan Gottfried Leibniz’in öyküsü…
Diğer rakamlardan çok sonra bulunan ve derin anlamlara sahip olan sıfırın hikayesi…
Cebirle geometriyi birleştiren Descartes modern matematiğin babası olarak kabul edildi. “Düşünüyorum öyleyse varım” sözüyle tarihe not düşen Descartes’in hikayesi…
Buluşlarıyla bilim dünyasının çehresini değiştiren Çin Matematiğinin hikayesi…
Matematiğin Mozart’ı olarak bilinen, tarihin en üretken matematikçilerinden biri ve sayısız teoremin sahibi Leonhard Euler’in hikayesi…
Çağının en büyük müslüman Astronomi alimi olarak kabul edilen ve trigonometriye cebir ilmini uygulayan ilk bilim adamı El Battani’nin hikayesi…
Üçüncü dereceden denklemlerin çözüm yöntemlerini bulan ve balistik biliminin kurucusu Niccola Tartaglia’nın hikayesi…
Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün Matematik ve Geometri hakkında çalışmaları…
Üstün zekalı soylarıyla Matematiğin Mafyası olarak bilinen, özellikle diferansiyel ve integral hesapları üzerindeki çalışmalarıyla bilimin gelişmesinde önemli rol oynayan Bernoulli Ailesinin hikayesi…
Modern Cebirin en önemli kuramlarından birinin fikir babası olan, kısa yaşamına sayısız başarı sığdıran Evariste Galois’in hikayesi…
Hayatı boyunca sayısal hesaplamaları kolaylaştıracak bir yol arayan, logaritmanın kurucu olarak Matematik tarihine adını yazdıran İskoç matematikçi John Napier’in hikayesi…
Milattan önce yaşayan 7 büyük bilginden en eskisi ve en ünlülerinden biri olan Thales’in hikayesi…
300 yıldan beri matematikçileri uğraştıran 5. dereceden denklemlerin katsayılar yardımıyla çözülemeyeceğini ispat eden Abel’in öyküsü…
Kümeler kavramının kurucusu olan ve sıradışı buluşlarıyla matematik tarihindeki yerini alan Georg Cantor’un hikayesi…
Bildiğiniz gibi Türk lirasına kazandırılan itibarın perçinlenmesi ve dünyada bilinirliğinin artırılması amaçlarıyla paramıza bir simge kazandırmak üzere Merkez Bankası tarafından bir TL Simge Yarışması düzenlendi.
Yarışma sonucunda Türk lirasını anlaşılabilir, özgün, estetik, elle yazımı kolay ve akılda kalıcı şekilde temsil edebilecek bir simge olarak (₺) belirlendi.
Issız bir adaya düşen 5 denizci, adada bol bulunan hindistan cevizlerinden bir yığın topluyorlar ve artık gece olduğundan paylaşma işini ertesi güne bırakıyorlar.
Gece uyanan 1.mahkum nasıl olsa yarın paylaşacağız diye hindistan cevizi yığınını 5 eşit parçaya bölüyor, kendi payını alıyor artan bir hindistan cevizini de artık onların yanından hiç ayrılmayan maymuna veriyor.
Süpersonic uçaklarla dünya turu.Küçük bir adada, bir havaalanı, yakıt deposu, yeterli sayıda uçak var.
Bu uçaklardan birsinin tam anlamıyla bir dünya turu yapması hedefleniyor, yani adadan kalkıp tekrar adaya dönecek tam dairesel bir hareket.
Matematikte, cebirde bilinmeyen neden hep “X” ile gösterilir merak ettiniz mi? Eminim ki merak etmişsinizdir.
Bildiğiniz gibi Cebirin temellerini El Harezmi atmıştır. Cebir sözcüğü de Harezmi’nin “El’Kitab’ül-Muhtasar fi Hısab’il Cebri ve’l-Mukabele” (Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine Özet Kitap) adlı eserinden gelmektedir. Bu eser aynı zamanda doğu ve batının ilk müstakil cebir kitabı olma özelliğini taşımaktadır.
Bugünkü Batı bilimi, matematiği ve mühendisliği olarak bildiğimiz, aslında miladın ilk bir kaç yüzyılında Persliler, Araplar ve Türkler tarafından oluşturulmuştu.
Matematiksel ilme sahip bu kaynaklar sonunda 11. ve 12. yüzyıllarda Avrupa’ya, yani İspanya’ya ulaştılar. Ve ulaştıklarında bu matematiksel ilmi Avrupa dillerinden birine tercüme etmeye muazzam bir ilgi vardı.
Ama bazı sorunlar vardı. Sorunlardan biri: Arapça’da Avrupalı bir gırtlağın çok fazla pratik yapmadan çıkaramayacağı bazı sesler var. Ayrıca bu sesler Avrupa dillerinde mevcut olan karakterlerle ifade edilemiyorlar da.
İşte suçlulardan biri. Bu şīn harfi ve bizim dilimizde ş harfinin çıkardığı sese karşılık geliyor — “ş” Aynı zamanda “bir şey” anlamına gelen “şeylan” kelimesinin baş harfi. Tıpkı İngilizce’deki tanımlanmamış, bilinmeyen şey anlamındaki “something” kelimesi gibi.
Arapça’da bu kelimeyi belirli tanımlık edatı -“al”- ekleyerek belirleyebiliriz. Şimdi al-şeylan oldu; “bilinmeyen şey” Ve bu kelime matematiğin ilk zamanlarından beri mevcut, tıpkı bu 10. yüzyıldan kalan kök almada olduğu gibi.
Ortaçağın bu kaynakları tercüme etmekle görevli bilginlerinin sorunu, şīn harfinin ve şeylan kelimesinin İspanyolca’ya çevirilememesiydi. Çünkü İspanyolca’da bu ş harfi ya da “ş” sesi mevcut değildi. Böylece kurul tarafından, CK sesinin; “k” sesinin alınıp, Antik Yunanca’nın Kai harfine dönüştürüldüğü bir kural ortaya attılar.
Sonradan bu kaynaklar herhangi bir ortak Avrupa diline, yani Latince’ye çevirilirken Yunan Kai harfinin yerine Latin X harfini koydular. Ve bu olduğunda, söz konusu materyal Latince’ye çevrildiğinde, matematik kitaplarının neredeyse 600 yıllık temeli oluşmuş oldu.
Şu anda sorumuzun cevabını biliyoruz. Bilinmeyen neden X?
X bilinmeyen, çünkü İspanyolca’da “ş” diyemiyorsunuz. 🙂
KAYNAKLAR:
• Terry Moore: ‘x’ neden hep bilinmeyendir? | TED Talk (2013, 12 Mayıs).
Erişim adresi ted.com/talks
Trigonometri konusunun olmazsa olmazlarıdır özel açıların trigonometrik oranları. Eşkenar üçgeni, ikizkenar üçgeni ve pisagor bağıntısını bilen herkes aslında bu oranları hesaplayabilir. 30°-60°-90° ve 45°-45°-90° üçgenlerinin çizilmesiyle bu açıların oranları karşımıza çıkmaktadır. Ancak bu çıkarımları yapmaktansa kimi zaman öğrencilere ezberlemek daha kolay gelir.
Matematikte, Pisagor Teoremi, Öklid geometrisinde bir dik üçgenin 3 kenarı için bir bağıntıdır. Bilinen en eski matematiksel teoremlerden biridir. Teorem sonradan İÖ 6. YY’da Yunan filozof ve matematikçi Pisagor’a atfen isimlendirilmiş ise de, Hindu, Yunan, Çinli ve Babilli matematikçiler teoremin unsurlarını, o yaşamadan önce bilmekteydiler. Pisagor teoreminin bilinen ilk ispatı Öklid’in Elementler eserinde bulunabilir.
Pisagor teoremine göre bir dik üçgende dik kenarların karelerinin toplamları hipotenüsün karesine eşittir.
